  Polozenie Niemiec hitlerowskich  od  poczatku  1944 roku stale pogarszalo
    ~                                                                    ~ 
      '                                    ,                               
sie.  Potega  Wehrmachtu zalamala  sie  w  bitwach pod Kurskiem i o Dniepr.
                           ~   ~                                           
  ,      ,                                                                 
! kursk                                                                    
  Pomimo  bezwzglednej  eksploatacji  podbitych krajow,  zwiekszenia liczby
                                                    '                      
                 ,                                          ,              
przymusowych  robotnikow  do  ponad  7 mln.,  mobilizacji  do sil zbrojnych
                      '                                         ~          
                                                                           
mlodziezy  od  16-tu  lat  oraz wzrostu produkcji zbrojeniowej, Niemcom nie
 ~                                                                         
       '                                                                   
udalo  sie  wyrownac  strat  wojennych  ponoszonych  na  frontach  II Wojny
   ~           '   '                                                       
         ,                                                                 
Swiatowej.  Kurczyl sie tez blok panstw faszystowskich i obszar okupowanych
'                 ~       '        '                                       
                      ,                                                    
terytoriow.                                                                
        '                                                                  
                                                                           
  6 czerwca 1944 roku wojska brytyjsko-amerykanskie wyladowaly w Normandii,
                                              '             ~              
                                                       ,                   
rozpoczynajac inwazje w Europie Zachodniej i tworzac dlugo oczekiwany drugi
                                                      ~                    
           ,        ,                                                      
front.                                                                     
                                                                           
                                                                           
! norm                                                                     
Celem  operacji  bylo  stworzenie  bazy  wyjsciowej  do rozwiniecia dzialan
                   ~                        '                           ~ '
                                                               ,           
w  kierunku  Paryza, a w pozniejszym okresie  wyzwolenia Belgii i Holandii.
                 '        ''                                               
                                                                           
Do 24 VII trwaly sie walki o polaczenie i poszerzenie zdobytych przyczolkow
              ~                ~                                      '~ ' 
                                ,                                          
  25 VII  wojska  sprzymierzone  przeszly do ogolnej ofensywy,  przelamujac
                                       ~       '                    ~      
                                                                         , 
front niemiecki pod Avranches.                                             
                                                                           
                                                                           
! avr                                                                      
  Ladowanie wojsk sprzymierzonych zaktywizowalo francuski ruch oporu, czego
                                             ~                             
   ,                                                                       
bezposrednim efektem bylo powstanie w Paryzu,wybuchle 19 VIII, na szesc dni
     '                 ~                  '        ~                 ''    
                                                                           
przed wkroczeniem do miasta wojsk alianckich.                              
                                                                           
                                                                           
! paris                                                                    
  Bruksela i Antwerpia zostaly zajete w poczatkach wrzesnia. Tak duze tempo
                            ~                          '           '       
                                  ,         ,                              
marszu  zaskoczylo  najbardziej  samych  sprzymierzonych,  ktorzy  nie byli
                ~                                            '             
                                                                           
przygotowani na tak szybkie posuwanie sie naprzod.Bezposrednim tego efektem
                                               '       '                   
                                                                           
stal sie  dotkliwy  brak zaopatrzenia,  przeladowywanego  wciaz  na plazach
   ~                                        ~                              
       ,                                                     ,'        '   
Normandii. Wszystkie porty byly zniszczone, badz okupowane przez Niemcow do
                             ~                 '                      '    
                                             ,                             
konca wojny.                                                               
  '                                                                        
                                                                           
! port                                                                     
  Wyjatkiem  byla  Antwerpia, lecz ujscie Skaldy,  nad ktora lezalo miasto,
               ~                     '                   '       ~         
     ,                                                     ,   '           
Niemcy  utrzymali do konca listopada.  Wplynelo to  na ograniczenie dzialan
                       '                 ~   ~                            '
                                            ,                              
ofensywnych  do czesci frontu.  Wybrano front polnocny, podejmujac operacje
                   '                           '~                          
                  ,                                             ,         ,
pod kryptonimem  Market-Garden,  majaca na celu  uchwycenie przyczolkow  na
                                                                  '~       
                                    , ,                                    
prawym  brzegu  Renu,  ostatniej  duzej  przeszkody terenowej  przed sercem
                                                                           
                                    '                                      
Rzeszy.                                                                    
                                                                           
                                                                           
! m-g                                                                      
  Operacja przygotowana  z ogromnym  rozmachem (uzycie ponad trzech dywizji
                                                                           
                                                 '                         
powietrznodesantowych) ,  poniosla  jednak  fiasko  pod  mostem  w  Arnhem,
                                ~                                          
                                                                           
ostatnim,  ale  tez i najwazniejszym  mostem  otwierajacym  droge przez Ren
                  '                                                        
                           '                          ,         ,          
(znany film: "O jeden most za daleko").                                    
                                                                           
                                                                           
   Poczynajac  od pazdziernika  Alianci  prowadzili  ograniczone  dzialania
                    '                                                 ~    
           ,                                                               
zaczepne, opanowujac ujscie Skaldy, wypierajac Niemcow za Moze i zdobywajac
                       '                            '                    , 
                  ,                         ,                ,             
Lotaryngie.                                                                
                                                                           
         ,                                                                 
  W  miedzyczasie  Armia  Czerwona  opanowala  Bialorus,  Ukraine  i  czesc
                                           ~      ~   '                  ''
       ,                                                        ,       ,  
terytorium Polski, zblizajac sie do przedwojennych granic Niemiec.         
                                                                           
                       '  ,    ,                                           
! russ                                                                     
  Produkcja przemyslowa Niemiec spadala,tak w rezultacie utraty terytoriow,
                   ~                 ~                                  '  
                                                                           
jak i bombardowan alianckich.                                              
                '                                                          
                                                                           
! samol                                                                    
! demol                                                                    
  W tej sytuacji  pojawila sie  niemiecka koncepcja  przeprowadzenia zwrotu
                        ~                                                  
                             ,                                             
zaczepnego,  majacego  na  celu  zneutralizowanie  dzialan  na  zachodzie i
                                                         '                 
                ,                                                          
zmuszenie  Aliantow  do  pertraktacji  pokojowych.  Tylko sukces  wielkiego
                 '                                                         
                                                                           
uderzenia mogl poprawic rozpaczliwa sytuacje III Rzeszy.                   
             ~        '                                                    
                                  ,        ,                               
  Powstal plan zmasowanego uderzenia pancernego,majacego na celu odciecie i
        ~                                                                  
                                                   ,                 ,     
zniszczenie 20-30 dywizji alianckich  znajdujacych sie w wielkim luku Mozy.
                                                                 ~         
                                                     ,                     
  Poprzez  natarcie  wyprowadzone  z rejonu Ardenow, przez Moze  w kierunku
                                                 '                         
                                                              ,            
Antwerpii i Brukseli,wojska hitlerowskie odcielyby, a nastepnie zniszczyly,
                                              ~                         ~  
                                             ,                             
trzy armie : 9-ta amerykanska, 2-ga brytyjska i 1-sza kanadyjska.          
                         '                                                 
                ,           ,     ,         ,       ,          ,           
  Ponadto ponowne zajecie Antwerpii ostatecznie przekresliloby jakiekolwiek
                                                          ~                
                                                                           
mozliwosci korzystania z tego portu  przez Aliantow. Jako miejsce uderzenia
       '                                        '                          
  '                                                                        
wyznaczono Ardeny, zalesiony masyw gorski  uznany przez sprzymierzonych  za
                                    '                                      
                                                                           
teren drugorzedny,a co za tym idzie, obsadzony przez bardzo nieliczne sily:
                                                                        ~  
             ,                                                             
cztery dywizje 1-szej Armii amerykanskiej (na odcinku 120 km. frontu).     
                                   '                                       
                                                                           
  Do natarcia przeznaczono 3 armie niemieckie: 6-ta armie pancerna SS, 5-ta
                                                                           
                                                  ,     ,        ,        ,
armie pancerna  i 7-ma armie.  Wszystkie dywizje tych zwiazkow  uzupelniono
                                                            '        ~     
    ,        ,       ,     ,                                               
prawie do pelnych stanow.                                                  
            ~         '                                                    
                                                                           
! transport                                                                
  Niemcy  wykorzystujac  dlugo  oczekiwana  zla  pogode ( niezbedny warunek
                          ~                  ~                             
                     ,                   ,    ,       ,        ,           
powodzenia dzialan  ze wzgledu na przytlaczajaca przewage Sprzymierzonych w
               ~ '                     ~                                   
                           ,                 , ,        ,                  
powietrzu ), przeprowadzili skrycie koncentracje wojsk  i  16 XII 1944 roku
                                                                           
                                               ,                           
uderzyli na niczego nie spodziewajace sie dywizje amerykanskie.            
                                                         '                 
                                  ,     ,                                  
                                                                           
                                                                           
                                                                           
                       BITWA ZACZELA SIE...                                
                                  ~                                        
                                 ,     ,                                   
